کانون ارزیابی مدیران (AC)

کانون ارزیابی مدیران

 

سرمایه انسانی هر سازمان ارزشمندترین سرمایه آن محسوب می شود. در این بین مدیران سازمان از جایگاه ویژه ای برخوردار می باشند چراکه قدرت بهره برداری از منابع مالی و غیرمالی سازمان در اختیار آن ها قرار گرفته است. به نحوی که با تصمیم گیری های آن ها به صورت مستقیم در بهره وری و توسعه سازمان تغییرات رخ می دهند. به همین دلیل دامنه تاثیرگذاری مدیران در مقایسه با کارکنان شاغل در سمت های کارشناسی و کارشناسی ارشد، بسیار گسترده و قابل توجه می باشد.

با توجه به اهمیت جایگاه مدیریتی، بدیهی به نظر می رسد که سازمان ها نگاه ویژه تری را به سمت های مدیریتی داشته باشند و با وسواس بیشتری به انتخاب و پرورش مدیران آینده خود بپردازند. از سوی دیگر با توجه به توسعه روش شناسی های علمی در حوزه منابع انسانی و مطرح شدن نظریه شایستگی در متون تخصصی، امروزه جهت گیری اصلی سازمان های پیشرو، طراحی تمامی فرایندهای منابع انسانی بر مبنای شایستگی است. برهمین اساس هم ابزارها و روش شناسی های سنجشی و پرورشی نیز با رویکرد شایستگی محور طراحی و پیاده سازی می گردند.

 

در میان روش های ارزیابی و توسعه که انحصارا برای انتخاب و پرورش مدیران به کار گرفته می شود، مرکز ارزیابی مدیران از قابل اطمینان ترین ابزارها محسوب می شود. تا جایی که اعتبار این ابزار تا 0/7 مورد تایید قرار گرفته است که بالاترین میزان اعتبار را در مقایسه با سایر ابزارهای ارزیابی دارا می باشد. مطالعات انجام گرفته در رابطه با طراحی و اعتبارسنجی کانون های ارزیابی در سه حیطه اصلی یعنی روان شناسی صنعتی/ سازمانی، مدیریت منابع انسانی و روان سنجی انجام گرفته است.

موسسه روان پژوهان هیرکان با توجه پیشینه تخصصی هسته مرکزی خود و همچنین بهره گیری از متخصصین مستعد و باتجربه در حوزه های روان شناسی صنعتی/ سازمانی، مدیریت منابع انسانی، مدیریت استراتژیک و روان سنجی، اقدام به طراحی و اجرای چندین پروژه کانون ارزیابی در سطح کشور و در صنایع مختلف تولیدی و خدماتی نموده است. طراحی و پیاده سازی این کانون ها با تکیه بر مطالعات به روز علمی صورت گرفته و استانداردهای بین المللی همچون ایزو 10667 (فرایندها و روش های ارزیابی افراد در موقعیت های کاری و سازمانی)، ملاحظات حرفه ای و اخلاقی در اجرای مرکز ارزیابی، اصول اخلاقی روان شناسان و رعایت حقوق شرکت کنندگان در تمامی فرایندها مورد توجه قرار گرفته است. برهمین اساس برخی ویژگی های انحصاری روش شناسی موسسه روان پژوهان هیرکان را بیان می کنیم.

مدیریت اجرای کانون

یکی از عوامل کلیدی در موفقیت کانون های ارزیابی، برنامه ریزی و مدیریت اجرای کانون می باشد که شاید توسط بیشتر مجریان مورد غفلت قرار گیرد. در واقع چینش مراحل و تمرین های مرکز ارزیابی به دلیل فشردگی بالا و محدودیت زمانی عامل بسیار مهمی محسوب می گردد. از سویی اجرای همزمان تمرین ها و فعالیت های کانون برای 10 یا 12 نفر از شرکت کنندگان، مدیریت زمان را کمی مشکل می نماید. با این حال تدوین برنامه زمانی کانون ارزیابی می بایست با اطلاع از محتوای تمرین ها، زمان مورد نیاز، میزان بار شناختی هر تمرین، برآورد خستگی ذهنی شرکت کنندگان و اعمال تنوع صورت پذیرد. برای مثال شاید برای بالا بردن کارآیی اجرای کانون و کاهش هزینه، بهتر باشد تمرین ها و فعالیت های انفرادی مانند آزمون ها، در یک روز کامل صورت گیرد اما این کار قوای ذهنی شرکت کنندگان را تحلیل برده و اثربخشی کانون ارزیابی و اعتبار آن را تحت تاثیر قرار می دهد.

از طرف دیگر مدیریت اجرای کانون در زمان انجام فعالیت ها می بایست تماما براساس راهنماها و دستورالعمل های سنجش روان شناختی شرکت کنندگان و رعایت حقوق آن ها انجام پذیرد. به نحوی که در طول فرایند ارزیابی، بروز هر رخ داد پیش بینی نشده، خللی در فرایند ارزیابی ایجاد نکرده و حقوق شرکت کنندگان را نقض نکند. برای مثال رعایت یکی از اصول سنجش های روان شناختی در محیط کار، جلب مشارکت آگاهانه و آگاه سازی شرکت کننده از فرایندهای ارزیابی می باشد. این اصل، علاوه بر رعایت حق شرکت کننده، مقاومت وی را کاهش داده و اعتبار کانون را افزایش می دهد.

بر همین اساس برنامه ریزی و مدیریت اجرای کانون ارزیابی زمانی با موفقیت همراه خواهد بود که توسط افرادی متخصص و با تجربه در زمینه سنجش های روان شناختی در محیط کار و اجرای کانون های ارزیابی صورت پذیرد.

ابزارها و روش ها

تنوع ابزارها و روش های سنجشی در کانون های ارزیابی بسیار زیاد می باشد که انتخاب و یا طراحی آن ها متناسب با هر سازمان می تواند متفاوت باشد. دسته بندی این ابزارها نیز می تواند با معیارهای مختلفی انجام گیرد. با این حال این ابزارها را می توان در 6 دسته قرار داد: 1) آزمون های کاغذ-مدادی (مهارت های شناختی، مهارت های رفتاری یا مدیریتی و ویژگی های شخصیتی)، 2) تحلیل موردی، 3) مصاحبه های تخصصی (مدیریتی و روان شناختی)، 4) ارائه مطلب، 5) بازی های گروهی، و 6) کازیه و ایفای نقش

این ابزارها را می توان در یک پیوستار قرار داد: در یک سمت ابزارهایی که بسیار ساختارمند و استاندارد می باشند مانند ابزارهای کاغذ-مدادی که دارای اعتبار و پایایی علمی بسیار بالایی هستند. در سمت دیگر ابزارهایی که انعطاف بیشتری دارند و متناسب با موقعیت های مختلف می توان آن ها را طراحی و به کار گرفت مانند تمرین کازیه و ایفای نقش.

آزمون های کاغذ-مدادی

همان گونه که اشاره گردید آزمون های کاغذ-مدادی استاندارد بوده و از اعتبار بالایی برخوردار می باشند. تیم تخصصی روان پژوهان هیرکان به منظور ارزیابی و سنجش شایستگی های مرتبط با سه حوزه مهارت های شناختی (مانند هوش ریاضی یا کلامی)، مهارت های مدیریتی (مانند سبک رهبری) و ویژگی های شخصیتی (مانند MBTI)، آزمون های معتبر تخصصی با نظر کارشناس روان سنجی انتخاب و نتایج آن تحلیل می گردد. البته اجرا این آزمون ها از طریق نرم افزار جامع این موسسه تحت عنوان AC.NET انجام می پذیرد.

تحلیل موردی

تحلیل موردی یک ابزار مسئله محور محسوب می گردد. در واقع در بطن این تمرین یک مسئله سازمانی طراحی و ارائه می شود که شرکت کنندگان با استفاده از مهارت های تحلیلی و دانش سازمانی خود اقدام به حل آن می نمایند. تیم تخصصی روان پژوهان هیرکان با ابتکار خود هر تمرین را برمبنای مسائل و مشکلات مبتلابه سازمان و به دو صورت فردی و گروهی طراحی می نماید.

مصاحبه های تخصصی

مصاحبه های تخصصی یکی از مهمترین مبادی جمع آوری اطلاعات در کانون ارزیابی محسوب می گردد. نکته ای که در رابطه با مصاحبه های تخصصی وجود دارد این است که اعتبار داده های حاصل از مصاحبه تا حد بسیار زیادی به خبرگی مصاحبه گران بستگی دارد. به همین لحاظ تیم تخصصی روان پژوهان هیرکان به منظور انجام مصاحبه های خود از افراد متخصص و باتجربه هم در زمینه علمی (دکتری) و هم در زمینه سابقه مدیریتی بهره می برد. این مصاحبه های تخصصی در چهار پنل انجام می گیرد: 1) مصاحبه موقعیتی، 2) مصاحبه بالینی، 3) مصاحبه فرافکن و 4) مصاحبه مدیریتی

در مصاحبه موقعیتی هر ارزیابی شونده به صورت انفرادی توسط یک متخصص روانشناسی صنعتی و سازمانی مورد ارزیابی قرار می گیرد. سوالاتی که توسط مصاحبه گر طرح می شود، شرایط بحرانی یا موقعیت های واقعی (شغلی) است که فرد را با ابهام، چالش یا تعارضاتی اخلاقی مواجه می کند. نوع پاسخ و واکنش های ارزیابی شونده توسط متخصص روانشناسی مورد بررسی قرار می گیرد و بر اساس صفات رفتاری فرد شایستگی های مورد نظر سنجیده می شود.

در مصاحبه بالینی، یک روانشناس بالینی ویژگی های فرد را در یک جلسه انفرادی از منظر سلامت روانی و متغیرهای شخصیتی درگیر در شغل و محیط های سازمانی با توجه به شایستگی های مدل مورد سنجش قرار می دهد. نوعی دیگر از مصاحبه که در کانون ارزیابی مورد استفاده قرار می گیرد، مصاحبه فرافکن یا Projective است که در آن هرارزیابی شونده به صورت انفرادی توسط یک متخصص روانشناسی عمومی با مدرک دکتری مورد ارزیابی قرار می گیرد.

در مصاحبه ی مدیریتی مصاحبه گری که از لحاظ تجربی فعالیت های عملی و کاربردی زیادی در این زمینه داراست با هر ارزیابی شونده به صورت انفرادی مصاحبه کرده و نحوه انجام وظایف شغلی فعلی ارزیابی شونده و همچنین میزان توانمندی وی جهت انتصاب سمت های مدیریتی را ارزیابی می نماید.

 

ارائه مطلب

در این تمرین هر یک از ارزیابی شوندگان در مدت زمان تعیین شده یک موضوع یا مطلب را برای سایر ارزیابی شوندگان و ارزیاب ها ارائه می نماید. در این تمرین سایر ارزیابی شوندگان به مشارکت تشویق می شوند و فرد ارائه دهنده حین یک فعالیت تعاملی توسط ارزیاب ها مورد ارزیابی قرار می گیرد.

بازی های گروهی

در این تمرین ارزیابی شوندگان به صورت گروهی یک فعالیت مشارکتی می شوند. این تمرین ها می تواند یک فعالیت کشف حقیقت بوده و یا تولید یک نتیجه مانند گزارش یا سازه باشد. همچنین این تمرین ها می تواند ساختارمند با نقش های تعریف شده و یا پویا و تعاملی طراحی گردد. تیم تخصصی روان پژوهان هیرکان این تمرین ها را با توجه به بافت سازمان و ویژگی های آن اختصاصی سازی می نماید. انتخاب و طراحی این بازی ها از این نظر حائز اهمیت می باشد که این بازی ها می بایست مشارکت همه ارزیابی شوندگان را دربرداشته باشد. به نحوی که محتوای بازی برای ارزیابی شوندگان دارای گیرایی و جذابیت بوده تا بیشترین فراخوانی رفتار و ارتباط بین فردی به منظور انجام ارزیابی معتبر صورت گیرد. به همین منظور این موسسه با به کارگیری بازی هایی فکری، چالشی و تعاملی که متناسب با شایستگی های مشخص طراحی شده اند، اقدام به ارزیابی شایستگی های ارزیابی شوندگان می نماید.

کازیه و ایفای نقش

با اطمینان می توان گفت کازیه و ایفای نقش ازجمله ابزارهای پیچیده ای می باشند که طراحی و اجرای آن در کانون های ارزیابی پرهزینه و مشکل است. ماهیت این تمرین ها براساس شبیه سازی می باشد. به نحوی که هر تمرین منحصرا برای هرسازمان طراحی و اجرا می گردد. تیم تخصصی روان پژوهان هیرکان از جمله معدود مجریان کانون ارزیابی در ایران است که از این ابزار شبیه سازی شده در کانون ارزیابی استفاده می نماید.

همان گونه که اشاره گردید، طراحی تمرین کازیه و ایفای نقش مشکل و پرزحمت می باشد چراکه تمامی آیتم ها و فعالیت های شبیه سازی شده موقعیت شغلی، برمبنای یک سناریوی منسجم و اختصاصی برای یک گروه شغلی در یک سازمان طراحی می گردد. برهمین اساس یک به یک آیتم های تمرین در چهار بخش نامه نگاری ها، چالش های تصمیم گیری، تماس های تلفنی و ملاقات های حضوری  طراحی و تدوین می گردند.

علاوه بر طراحی پیچیده این تمرین، اجرای آن نیز به مهارت و تجربه بالایی نیاز دارد. در این تمرین علاوه بر ارزیاب های عادی، از ارزیاب-بازیگر استفاده می گردد که علاوه بر مهارت ارزیابی، از توانایی ایفای نقش (بازیگری) براساس سناریوی طراحی شده را نیز دارد. لذا طراحی و اجرای این تمرین، نیاز به تخصص چندگانه و تجربه بالای اجرا دراین زمینه را دارد. تیم تخصصی روان پژوهان هیرکان با بهره مندی از متخصصین توانمند و تجربه بالا در اجرای کانون های ارزیابی توانایی طراحی و اجرای کیفی این تمرین را دارا می باشد.

ارزیاب ها و مصاحبه گران

روانشناس­ ها نقش کلیدی در ارزیابی دارند. در مطالعاتی که توسط ساگیه و مگنزی (1997) انجام شد، بر اهمیت حضور روانشناسان تاکید شده است. روانشناسان کمتر از دیگر ارزیاب ­ها دچار اثر هاله ای می­شوند چراکه روانشناسان بین شایستگی ­ها در یک تمرین تمیز قائل می­شوند و اعتبار سازه­ای بالایی در نتایج آنها وجود دارد. چنین امری قابل پیش بینی است، چون روانشناسان درمورد تحلیل رفتارها و ویژگی­ های افراد آموزش دیده­اند. لیونز (1998) از این هم پیشتر می­رود و می­گوید که با افزایش مشارکت روانشناس­ ها در نقش کلیدی در تیم ارزیابی، راهنمایی مدیران عملیاتی و مدیریت جلسه ­های جمع­ بندی اعتبار سازه­ای مرکز افزایش می­یابد. گاگلر و دیگران (1987) پی برده­اند که امتیازدهی روانشناسان از مدیران عملیاتی صحیح ­تر است.

همان گونه که در بالا اشاره گردید یکی از عوامل بسیار مهم که باعث بالا رفتن اعتبار مرکز ارزیابی می شود، انتخاب و آموزش ارزیاب ها می باشد. دو عامل تخصص و تجربه در انتخاب ارزیاب ها بسیار حائز اهمیت است. همان گونه که در کانون ارزیابی از ابزارهای چندگانه استفاده می گردد، باید از تخصص های چندگانه نیز در تیم ارزیابی استفاده نمود. در استاندارد موسسه روان پژوهان هیرکان، ارزیاب ها تیمی مرکب از متخصصان حرفـه ای مؤسسه در سطوح دکتری و کارشناسی ارشد، در رشته های روانشناسی صنعتی و سازمانی، مدیریت منابع انسانی، روان شناسی عمومی، مدیریت استراتژیک، مدیریت صنعتی و دولتی و مهندسی صنایع به همراه کارشناسان داخلی سازمان در رسته/سمت های مورد ارزیابی و مدیران مجرب می باشند.

تجربه ارزیاب ها در رابطه با سابقه انجام سنجش در موقعیت های شغلی و سازمانی بسیار مورد توجه می باشد. این حساسیت در خصوص مصاحبه گران، فزونی بیشتری به خود می گیرد. به نحوی که علاوه بر تایید صلاحیت تخصصی، سابقه اجرایی و مدیریتی آن ها نیز لحاظ می گردد.

تحلیل داده ها و پروفایل خروجی

فرایندی که از آن می توان به عنوان قلب کانون ارزیابی یاد کرد، جلسه Wash-up می باشد. تمامی داده ها و اطلاعات جمع آوری شده در طول فرایند کانون ارزیابی در این جلسه گردآوری شده و ارزیابی ها و قضاوت های صورت گرفته توسط ارزیاب ها و مصاحبه گران مورد تحلیل و توافق قرار می گیرد. تنوع و گستره مهارت ها و تخصص های ارزیاب ها و مصاحبه گران همگی به تکمیل دیدگاه ها و قضاوت ها کمک می نماید. به نحوی که در انتهای این جلسه تصویری بسیار نزدیک به واقعیت از شایستگی های ارزیابی شوندگان حاصل می گردد که مورد توافق همه ارزیاب ها می باشد.

کیفیت مدیریت و اجرای جلسه Wash-up تاثیر بسزایی در کیفیت تحلیل نتایج و رسیدن به توافق میان ارزیاب ها دارد. در این جلسه علاوه بر ارزیاب ها و مصاحبه گران که در تمام طول ارزیابی حضور داشته اند، مدیر جلسه، منشی جلسه و مشاور داخلی سازمان نیز حضور دارند. از مهمترین عامل هایی که می توان در فرایند مدیریت جلسه به آن ها اشاره نمود، مدیریت و تخصیص زمان، سازمان دهی محیط، تجهیزات و اطلاعات، هدایت بحث و تبادل نظر میان ارزیاب ها، تسهیم اطلاعات و ایجاد توافق اشاره نمود. بدیهی است اجرا و مدیریت این جلسه در گرو دارا بودن دانش ضمنی در رابطه با اجرای کانون ارزیابی و تخصص های دخیل در آن می باشد.

تمامی این ملاحظات و استانداردها در اجرای مرکز ارزیابی رعایت می گردد تا در نهایت خروجی معتبر و کاربردی حاصل گردد. این خروجی، پروفایل نتایج مرکز ارزیابی می باشد. محتوای این پروفایل بسیار حائز اهمیت می باشد چراکه برآیند و چکیده ارزیابی های صورت گرفته در آن انعکاس داده می شود. نتایج ارزیابی ها می بایست براساس یک به یک شایستگی ها مشخص شده و به دو صورت کمی (نمره، نمودار و شکل) و کیفی ارائه گردد. پروفایل نتایج نه باید به حدی تخصصی و مفصل باشد که کارشناسان سازمانی نتوانند بهره لازم را از آن ببرند و آنقدر خلاصه و موجز باشد که اطلاعات کلیدی را ارائه نکند.

برهمین اساس یکی از موضوعاتی که در روش شناسی موسسه روان پژوهان هیرکان مورد توجه قرار می گیرد کیفیت پروفایل های گزارش شده می باشد. به نحوی که نتایج کمی ارزیابی ها با استفاده از نرم افزارهای به روز طراحی شده و نتایج کیفی تحلیل ها نیز با توصیف هایی کاربر پسند و کاربردی در قالب هایی استاندارد ارائه می گردد. باید به این نکته اشاره کرد که نتایج تخصصی و کیفی پروفایل توسط افراد متخصص نگارش می شود. فرمت و قالب این پروفایل ها به گونه ای تهیه گردیده است که امکان به کارگیری آن را برای سایر فرایندهای منابع انسانی مانند جانشین پروری، مرکز توسعه، آموزش و ارتقاء تسهیل می نماید. این پروفایل ها در سه نسخه فردی، سازمانی و مدیریتی تهیه می شود:

پروفایل بازخوردی: در این نسخه از پروفایل که برای ارائه به شخص شرکت کننده آماده شده است نتایج ارزیابیها به اطلاع فرد رسانده شده و با مشخص نمودن فرصتهای پیشرفت، برنامه توسعه فردی شایستگیها برای وی استارت زده شده و توصیه هایی جهت بهبود ویژگیهای فرد ارائه می شود.

پروفایل سازمانی: پروفایل سازمانی در واقع جامع ترین نسخه پروفایل است که برای مقاصد توانمندسازی و مدیریت مسیر شغلی افراد تهیه و به سازمان ارائه می شود. در این نسخه نتایج تمامی آزمونها و ابزارها، به همراه تحلیل تفصیلی نمرات شایستگی افراد و همچنین جمع بندی نتایج و سطح بندی فرد از لحاظ شایستگیها و نقاط قوت و ضعف وی ارائه می شود.

پروفایل مدیریتی: پروفایل مدیریتی افراد چکیده ای بسیار کوتاه از ویژگیهای شرکت کننده است که برای مقاصد مدیریت کارراهه شغلی و همچنین آشنایی بیشتر در اختیار مدیران وی قرار می گیرد. در این نسخه تمامی ویژگیهایی که جنبه محرمانه دارد حذف شده است و تنها خلاصه ای از توانمندیها و نقاط ضعف احتمالی فرد در راستای مدل شایستگی به اطلاع مدیران ذیربط می رسد.

پشتیبانی نرم افزاری فرایندهای کانون

حجم داده های جمع آوری شده در طول فرایند ارزیابی بسیار زیاد می باشد به نحوی که جمع آوری و پردازش این حجم اطلاعات تنها با به کارگیری نرم افزارهای تخصصی امکان پذیر می باشد. تیم تخصصی روان پژوهان هیرکان با بهره گیری از دانش کارشناسان فناوری اطلاعات خود، اقدام به طراحی و تولید نرم افزار جامع کانون ارزیابی تحت عنوان "AC.NET" نموده است. تمامی فرایندهای کانون ارزیابی از ابتدای ورود شرکت کنندگان، تا تهیه پروفایل خروجی توسط این نرم افزار تحت پوشش و حمایت قرار می گیرد. برخی از ویژگی های این نرم افزار بدین ترتیب می باشد:

  • تهیه پرونده مشخصات فردی و سازمانی برای هر شرکت کننده
  • توانایی آزمون سازی برای هر دوره اجرای کانون
  • پردازش داده های آزمون کاغذ-مدادی و تولید نتایج آزمون
  • توانایی نمایش نتایج آزمون ها به وسیله نمودارهای مختلف
  • توانایی ایجاد بانک اطلاعات ارزیابی شوندگان
  • توانایی ایجاد پروفایل خام پیش از برگزاری جلسه Wash-up

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
متن نظر :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ارسال