تحلیل و طراحی مشاغل (JA&D)

تحلیل و طراحی شغل

 

جايگاه طراحي و تجزيه و تحليل مشاغل در مديريت منابع انساني بسيار اهميت دارد چراكه اين فرايند مبناي اولية تقريباً تمامي فعاليت ­هاي منابع انساني را شكل مي­دهد. بسياري از وظيفه ها و كوشش­ هاي مديريت منابع انساني و رفتار و نگرش­ هاي كاركنان، ريشه در پيوند و رويارويي كاركنان با شغل­ هايشان دارد.

 

 

طراحی شغل

طراحي شغل برپايه خصوصياتي كه ويژه و منحصر به هر سازمان و كاركنان آن است،‌ به فراهم آوردن مجموعه­اي از اهداف، ويژگي كار و وظيفه­ هاي كار در فضاي معين و معلوم سازماني مي­انجامد. در واقع طراحي شغل نوع كار همراه با آفرينش است. چون طراحي مشاغل به ويژگي­ها، وظيفه­ها و هدف­هاي شغل پيوسته است، بنابراين، نتيجه آن بر بهره­وري و كيفيت­برتر زندگي­كاري، اثري ژرف دارد. طراحی مشاغل می تواند با استفاده از روش های مختلف و استانداردهای متفاوتی انجام گیرد. با این حال از جمله روش های مورد استفاده برای طراحی مشاغل مدیریت علمی، روش سیستمی، روش انگیزشی و روش ارگونومیک می باشد. علاوه بر این طراحی مشاغل بسته به ویژگی های سازمان ها از جمله ساختار آن ها می تواند به دو صورت وظیفه محور و فرایندمحور انجام پذیرد.

تحلیل شغل

تحليل شغل، فرايند تعريف و ثبت جنبه­ هاي گوناگوني از شغل است كه اهداف، ويژگي­ هاي كار، وظايف كار، رفتار، مهارت ­ها و توانايي­ هاي شايسته را در فضاي معلوم و معين سازماني دربر مي­گيرد. تحليل شغل روشي براي توصيف مشاغل و يا خصوصيات‌هاي انساني مورد نياز براي آن‌ها مي‌باشد. اين روش طي فرآيندي صورت مي‌پذيرد كه شرح وظايف، كارها و مسئوليت‌هاي يك شغل و همچنين دانش، مهارت و توانايي‌هاي لازم براي انجام آن مورد مطالعه و بررسي قرار مي‌گيرد.

تحليل شغل محور، متمركز بر وظايفي است كه در هر شغل به اجرا در مي‌آيد، امّا تحليل فرد محور، مبتني بر ويژگي‌هاي شخصي مورد نياز براي شغل است. تحليل‌هاي شغل محور اطلاعاتي درباره‌ي ماهيت وظايف شغل مورد نظر فراهم مي‌كنند. بعضي از روش‌ها خود وظايف را توصيف مي‌كنند، برخي ديگر اطلاعاتي درباره‌ي خصوصيات وظايف فراهم مي‌آورند. تحليل فرد محور توصيف كننده‌ي ويژگي‌ها يا خصوصيات چهارگانه‌اي (K S A O) است كه هر فرد براي اجراي موفق شغل به آن‌ها نياز دارد.

روش های جمع آوری اطلاعات

به منظور گردآوری اطلاعات شغلی از روش مشاهده، مصاحبه با خبرگان شغل، پرسشنامه و ابزارهای فنی استفاده می گردد. بدیهی است دستیابی به اطلاعات کامل شغلی با تکیه بریکی از روش های جمع آوری اطلاعات امکان پذیر نمی باشد. برهمین اساس در روش شناسی های جدید از روش های ترکیبی و آمیخته استفاده می گردد.

ابزارهای استاندارد تحلیل شغل

به منظور تحلیل مشاغل و وظایف شغلی برخی از ابزارها و روش های استاندارد در دسترس می باشند. یکی از روش هایی که خصوصا در رابطه با تحلیل مشاغل کارشناسی و تخصصی مورد استفاده قرار می گیرد، روش تحلیل وظایف شغلی (DACUM) می باشد. در این روش با استفاده از یک کارگاه یک یا دو روزه و با مشارکت خبرگان شغل، وظایف و خرده وظایف شغلی تدوین شده و مورد توافق قرار می گیرند. وظایف و خرده وظایف می بایست با استفاده از افعال استاندارد صورت بندی شوند. سپس متناسب با این وظایف خصوصیات چهارگانه شغلی یعنی (K S A O) احصاء می گردد.

از دیگر روش هایی که به صورت متداول در تحلیل مشاغل بکار می رود تحلیل عملکردی شغل (FJA) می باشد. طبق دستورالعمل این روش، پس از تعیین وظایف کلیدی شغل، هریک از آن ها در رابطه با سه شاخص داده ها، افراد و اشیاء ارزیابی شده و کد دریافت می کنند. در این روش نیز همانند روش پیشین از کارگاه یک یا دو روزه با خبرگان شغل استفاده می گردد.

یکی دیگر از ابزارهای استاندارد پرسشنامه اجزای شغل (JCI) می باشد که در آن چهارصد ویژگی در پنج دسته مورد بررسی قرار گرفته و تحلیل می گردد. این ابزار عمدتا در مشاغل خرد و تخصصی و با هدف توسعه برنامه های آموزشی مورد استفاده قرار می گیرد. یکی دیگر از ابزارهای تحلیل شغل پرسشنامه تحلیل مقام (PAQ) است که این پرسشنامه نیز دارای حدود 190 ویژگی در شش حوزه می باشد. برمبنای داده های جمع آوری شده در پرسشنامه می توان نیم رخ ویژگی های چهارگانه را ترسیم نمود. علاوه بر این این پرسشنامه یک نسخه مشابه می باشد که به طور اختصاصی برای تحلیل مشاغل مدیریتی تهیه شده است.

یکی از روش های نوین تحلیل مشاغل، تحلیل فرایندی شغل می باشد. در این روش ابتدا فرایندهای کلیدی انجام فعالیت ها تحلیل و ترسیم می شود. سپس برمبنای فرایند ترسیم شده وظایف مرتبط با هرقسمت از فرایند تدوین می گردند. در این روش از مصاحبه با متصدیان شغل و جلسه کارگاهی با سرپرستان استفاده می گردد. پس از تدوین شرح وظایف، نیم رخ ویژگی های چهارگانه برای تمامی وظایف احصاء می گردد.

با این وجود اینکه هریک از ابزارها و روش های تحلیلی که به آن ها اشاره شد دارای نقاط قوتی می باشند، اما هیچ یک از روش ها به تنهایی بهترین روش تحلیل شغل برای همه سازمان ها نمی باشد. بلکه بهترین روش برای تحلیل مشاغل سازمان ها، یک روش انحصاری می باشد که بر اساس ویژگی های منحصربه فرد سازمان طراحی و به کار گرفته شود. برهمین اساس امروزه علاوه بر استفاده از روش شناسی های استاندارد، متخصصین منابع انسانی از رویکرد ترکیبی و آمیخته برای تحلیل مشاغل استفاده می نمایند. تیم تخصصی روان پژوهان هیرکان نیز با دارا بودن تخصص و تجربه بالا در زمینه تحلیل و طراحی مشاغل و همچنین بهره مندی از ابزارها و روش های نوین در این زمینه، ظرفیت بالایی در طراحی و پیاده سازی پروژه تحلیل و طراحی مشاغل سازمان ها دارا می باشد.

ارسال نظر
نام :
ایمیل :
متن نظر :
ارسال نظر
نظرات کاربران
میزان اهمیت
ایمیل
توضیحات
ارسال